Trường tôi được thành lập vào năm 1955 có tên là trường QUỐC GIA NÔNG-LÂM-MỤC BẢO BLAO đến năm 1963 được đổi tên lại là TRƯỜNG TRUNG HỌC NÔNG-LÂM SÚC BẢO LỘC. Được sự viện trợ của Chính Phủ Hoa Kỳ nên trường Nông-Lâm-súc Bảo Lộc lúc bấy giờ là trường chuyên ngành lớn nhứt Đông Nam Á. Khuôn viên trường cạnh quốc lộ 20 khoảng cây số 186. Nằm trên phần cuối cùng của dãy cao nguyên Lâm Viên, thuộc huyện Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng với  cao độ 800m. Khí hậu ôn hòa dể chịu thích hợp với phụ nữ nên nước da của các bà và các chị ở đây trắng hồng, mịn màng rất đẹp.
Bước vào cổng trường, bên phải là đường dẫn vào văn phòng, vườn cây Thủy Lâm, các dãy phòng học A, B, C, Cột Cờ, Hoàng Hoa Lộ, lưu xá A, B, C, trại heo, gà thỏ, nhà Tổng giám Canh, Ban Kinh tế, phòng tập Judo, sân bóng chuyền, sân đá banh, xưởng Nông Cơ và Công thôn, vườn canh nông, nhà thầy Hiệu Trưởng và nhà các thầy cô. Con đường bên trái có tên là Đổ Mai Lộ dẫn vào Đại Thính Đường, lưu xá D, E, Hoàng hoa Lộ, sân bóng rổ, vườn cam, nhà các thầy cô, hồ Đổ Hửu. Bên trái Đổ Mai Lộ có một con đường mòn dẫn vào sân đáp Trực Thăng, cơ quan MACV và Phượng Vỉ Lộ. Toàn cảnh và các công trình trong khuôn viên trường được thiết kế theo kiểu nhà của các nước Bắc Âu nên trong rất lạ và đẹp. Trường Nông Lâm Súc Bảo Lộc lúc bấy giờ là trường chuyên ngành lớn nhứt Đông Nam Á nên phương tiện dành cho học viên thực tập rất tốt.

Ban Thủy-Lâm có vườn cây Thủy Lâm bắt đầu từ cổng trường đến cột cờ, từ cột cờ đến cổng bên hông trưòng áng chừng khoảng 4 mẩu. Trên đó trồng nhiều sắc mộc cho chúng tôi thực tập như sao, sến, lim xanh, trắc, dầu con rái, trà ben, dầu lông, chò sót v…v… Phía sau trường còn có một cánh rừng thuần chủng Muồng đen và một khu rừng nguyên sinh khoảng 600 mẩu để chúng tôi thực hành về môn Lâm sinh (Dưỡng lâm). Một lò xấy gỗ cạnh bìa rừng. Đầu dãy phòng học A là phòng thí nghiệm Thủy Lâm, ở đây chúng tôi học về cách nhận diện gổ, vỏ, hoa lá cây rừng v…v…

 
Ban Canh-Nông có vườn thực hành nông trại khoảng 2 mẩu đối diện vườn cây Thủy-Lâm cạnh nhà thầy Hiệu Trưởng. Một vườn cam khoảng 2 mẩu nằm cuối đường Hoàng hoa Lộ. Một phòng thí nghiệm ở dãy phòng  học B (dùng chung với ban Mục-Súc) trang bị đầy đủ dụng cụ thí nghiệm như kính hiển-vi (30 cái), hóa chất, phẩm màu v…v… Những đặc tính của các tế bào thực vật, côn trùng v…v… được khảo sát tại đây. Ngoài ra còn một xưởng nông cơ đồ sộ cho học viên  thực hành. Bố Ngà là trưởng xưởng và cũng là thầy dạy môn Công Thôn. Chúng tôi thường bị Bố Ngà cú đầu mổi khi làm Bố phật ý. Xưởng nông-cơ này rất lớn. Cơ-giới cho học-viên thực tập gồm một xe ủi đất bánh xích màu vàng hiệu Caterphillar (D7) loại lớn nhứt lúc bấy giờ. Ba máy cày bánh cao su, hai chiếc màu đỏ hiệu Mac Cormic, một chiếc màu xanh lá hiệu John Deer, một chiếc máy cày tay nhỏ bánh xích, hai chiếc Jeep cao cùng những giàn bừa, giàn cày chảo từ 4 đến 6 chảo đường kính chảo 0,8 mét. Hai nhà xưởng trang bị đầy đủ thiết bị dùng để chế tạo, sửa chữa, tất cả chỉ để phục-vụ cho việc học của chúng tôi. Nử sinh của trường còn được trang bị một phòng thực tập Nử công Gia chánh với đầy đủ các thiết bị như lò nướng bánh, máy đánh trứng, máy may v..v..do cô Phấn phụ trách.

 

Ban Mục Súc được trang bị một trại heo, gà, thỏ. Những con heo Jorshir lần đầu tiên mà tôi nhìn thấy thật khũng khiếp. Nó nằm chiếm hết phân nửa chuồng, cái cẵng chân to như miệng chén ăn cơm. Ở đây chúng tôi học cách trộn thức ăn, chích heo, thỏ, gà v…v… Đặt biệt là trường có nuôi một đàn ngựa giống Á Rập, đàn bò Jersey và đàn trâu Murra. 
 
Chương trình học cũa chúng tôi ở trường Nông Lâm Súc Bảo Lộc chia làm hai phần gồm Phổ Thông và Chuyên Môn.  Phổ thông học theo chương trình ban A lúc bấy giờ, chuyên môn gồm các môn Nông, Lâm, Súc, Công Thôn. Vì vậy nên bằng tú tài II của chúng tôi, ngoài trường Đại Học Nông Lâm ra, chúng tôi còn được phép ghi danh vào các trường Đại Học khác. Lớp Đệ Ngũ và Tứ thì học hết bốn môn. Từ Đệ Tam đến Đê Nhứt chia làm ba ban chính Canh Nông, Thủy Lâm, Mục Súc. Vì phải học hai chương trình nên tiết học của chúng tôi phủ đầy hết bảy ngày trong tuần và học hai buổi sáng và chiều. Chủ Nhựt thì phải thực hành nông trại.
Lớp Đệ Ngủ bài học thực hành đầu tiên của chúng tôi là cách sử dụng dao phát và xà-bấc để chặt cây và làm cỏ cuốc đất nên mỗi học viên phải sắm một cây dao phát và một xà-bấc. Hai dụng cụ này là hành trang mà chúng tôi phải mang theo trong suốt 5 năm học. Đội ngủ giáo sư là những thầy cô được đào tạo tốt, xuất thân từ những trường đại học Saigon nổi tiếng.  Năm lớp Đệ Ngũ, giờ thực tập đầu tiên của chúng tôi ở vườn Canh Nông, lúc đó các anh chị lớp trên đang thu hoạch khoai lang để chấm điểm. Ấn tượng đầu tiên của tôi về những củ khoai lang là nó to quá, to như những chú heo con, chắc nó sẽ được anh chị đem ra chợ Bảo Lộc bán lấy tiền để chuẩn bị cho mùa thực tập sau. Ấn tượng thứ hai là những củ cải trắng do Trần thị Lài trồng nó to như bắp chân người lớn và dài chấm đất.
Mổi sáng Chủ Nhật khi đi ngang qua vườn Canh Nông người ta sẽ được thưởng thức hình ảnh các anh chị nông dân mặt búng ra sửa, mồ hôi nhễ nhại với tấm áo nâu bị sậm màu vì thấm mồ hôi đang ra sức cuốc, băm những cục đất trên líp rau, luống khoai của mình để được đổi lấy điểm 20 cho môn thực hành nông trại. Tối đến các dẫy phòng học  A,B,C đều sáng đèn nhưng đến 10 giờ đêm thì được thay bằng ánh đèn dầu vì máy phát điện đã tắt.
Vào mùa thi có những đêm chúng tôi ở luôn trên phòng học và giải lao bằng cách lấy mền đục một lổ ở giữa làm áo, ôm cây đàn Guita lang thang ca hát nghêu ngao trên Hoàng Hoa Lộ, Đổ Mai Lộ và Phượng Vĩ Lộ nhất là vào những đêm trăng. Vì thế vào mùa thi, trường Nông Lâm Súc Bảo Lộc hình như không bao giờ được ngủ; việc học hành của chúng tôi lúc bấy giờ là như thế đấy. 
Cái đặc biệt của trường Trung học NÔNG-LÂM-SÚC BÀO LÔC này là ngoài chương trình phổ thông và chuyên môn ra. Chúng tôi còn được học cách sống và cách đối nhân xử thế ở đời. Ở đây có đầy đủ những tính chất tiêu biểu cho một xả hội thu nhỏ. Và một cảm giác khó quên là cái không khí trang nghiêm của buổi chào cờ vào mổi sáng thứ hai.                 
Trường NÔNG-LÂM-SÚC BẢO LỘC từ năm 1955 đến 1975 đã đào tạo và cung cấp cho Quốc Gia  nhiều chuyên-viên giỏi, đáp ứng đầy đủ nhân sự cho chương trình xây dựng và phát triển Nông Thôn.
Saigon, Tháng 3 năm 2007
 
Nguyễn Tôn Duyên
 
 
Trích trong ĐS NLSBL 2007