Theo thống kê tại Hoa Kỳ có đến 70% bệnh tật liên quan đến sự dồn ép.Trong sách Nội-Kinh, Hoàng Đế bàn về phép chữa bệnh với Kỳ Bá rằng: "Có tinh thần thì người mạnh, mất tinh thần thì người chết." 

TẠI SAO BỊ DỒN ÉP VÀ TAI HẠI CỦA DỒN ÉP

Trước đây Tây Y không để ý đến chữa bệnh tâm thần. Một thời gian dài và có khi đến bây giờ cũng vậy, vẫn c̣òn rất nhiều người vẫn cho rằng nguyên nhân duy nhất của bệnh tật là vi trùng. Nên vẫn cứ tiếp tục đuổi bắt và giết cho bằng được lũ vi trùng quỉ quái đó để chữa bệnh. Trong khi đó từ ngàn năm nay, thầy thuốc Đông Y đã đề cao sự dồn ép như là một điểm then chốt trong phép chữa bệnh. Nhưng một khi họ ý thức vấn đề gì, người Tây Phương nhờ đầu óc phân tách tỷ mỉ và dồi dào phương tiện vật chất, họ lại có những bước tiến rất vững mạnh trong việc học hỏi và cải thiện vấn đề đó.

Tự điển Webster định nghĩa "sự dồn ép (stress) như là một yếu tố thể lý, hóa học tình cảm có khả năng gây căng thẳng thể xác và tinh thần và rồi gây ra bệnh. "Yếu tố thể lý có thể là việc cắt mổ một phần hay cả một cơ quan (organ) như túi mật hay một phần dạ dày. Yếu tố hóa học rất phổ thông tại Hoa Kỳ như hút thuốc quá nhiều, uống rượu cho đến say, ma túy xì ke, uống thuốc quá liều, ra đường phải hít thở không khí ô nhiễm v.v… Những hóa chất này tạo ra lở loét hoặc ung thư gan, phổi, óc và đường ruột.

Sau chót, yếu tố tình cảm là quan trọng nhất. Cơ thể tự nhiên mệt mỏi rã rời, biếng ăn, ít ngủ, chả thiết sống khi vợ chồng gấu ó, ly dị, khi ganh ghét, giận hờn,khi nghe tin mất việc, khi bị đào đá hay chàng bỏ rơi v.v… lúc đó cơ thể tiết ra những chất nội-tiết-tố (hormones) rất mạnh làm đảo lộn sinh hoạt bình thường của các cơ quan rồi sinh ra bệnh.

 

Trong sách Lý Luận Đông Y của Đông Y Sĩ Trần Khiết đã tỷ mỉ hơn về yếu tố tình cảm:

- Vui, ảnh hưởng đến tim, tạo ra hồi hộp, mất ngủ, hay quên, điên cuồng…

- Giận, ảnh hưởng đến gan khiến tinh thần uất ức, cáu gắt, hông sườn đau tức, vú đau cứng, kinh nguyệt bế tắc…

- Buồn, đến phổi khiến hô hấp bị cản trở gây ra nhiều thứ bệnh phổi.

- Lo, đến dạ dày khiến ăn kém, không thèm ăn, tiêu hóa bất thường, kinh nguyệt rối loạn…

- Sợ, đến thận gây són đái, đau thận…Nhận xét như trên, nhưng Đông Y lại dùng nguyên lý âm dương để giải thích cái ảnh hưởng tai hại của dồn ép đối với cơ thể. Sự giải thích có tính cách trừu tượng khó hiểu. Nên người viết muốn dùng cách giải thích của Tây Y, ngỏ hầu gíup chúng ta hiểu vấn đề dễ hơn.

 

Có bao giờ bạn sợ rởn tóc gáy khi nghe một tiếng động lạ trong đêm tối hoang vắng? Có bao giờ bạn lo lắng xanh cả mặt trước khi thi khảo hạch? Có bao giờ bạn đứng sững sờ đứng như cây trồng khi nghe tin một nguời rất thân mới chết? Có bao giờ bạn giận cành hông khi bị chửi mắng một cách vô lư hay bị vu oan giá hoạ? Những lúc như vậy nếu để ý bạn sẽ thấy tim đập mạnh hơn, miệng cảm thấy khô đi, bàn tay lạnh toát mồ hôi v.v…

 

Những hiện tượng này đều do phản ứng của các cơ quan bên trong ta tạo ra. Phản ứng dồn ép chia ra ba giai đoạn.

1. Giai đoạn báo động: Tuyến thượng thận (adrenal glands) tiết vào mạch máu những nội tiết tố có uy lực như cortisone. Chúng theo máu đến tim, óc, phổi, dạ dày và thận làm tăng huyết áp và nhịp thở, bắp thịt căng thẳng và từ đó gây ra những biến đổi khác nữa.

2. Giai đoạn chống cự: Các phản ứng của giai đoạn báo động lắng dịu, cơ thể làm quen với những áp lực đè nén. Giai đoạn này tùy thuộc vào cuờng độ của sự dồn ép hoặc vào khả năng ứng phó của chúng ta.

3. Giai đoạn kiệt lực: Giả dụ như sự dồn ép cứ tiếp tục và có khi mạnh mẽ hơn, chúng ta không cọ̀n khả năng chống cự phải đầu hàng và trở nên suy nhược.

 

Những phản ứng ở giai đoạn báo động cứ tái diễn gần như không ngừng nghỉ. Con người từ trong ra ngoài từ đầu tới chân trở nên rũ liệt, đứng không nổi, ăn không được. Từ đó sinh ra đủ thứ bệnh. Mực mỡ cholesterol gia tăng làm hại mạch máu và tim, làm suy yếu hệ thống miễn nhiễm. Lúc đó cơ thể trở nên miền đất hứa cho vi trùng và ung thư. Điều này giải thích tại sao những người bị dồn ép cứ hai ba hôm lại bị cảm cúm một lần. Lý do là cơ thể suy nhược không chống cự nổi vi trùng cúm. Có nhiều loại vi trùng nằm ngủ (dormant viruses) chờ đợi cơ hội sức khỏe suy yếu là vùng dậy làm loạn như vi trùng lao chẳng hạn.

 

Chứng bệnh thông thường nhất gây ra bởi dồn ép gồm có: hồi hộp, suy nhược tinh thần, lở loét miệng lưỡi, nhói tim, tim đập không đều, đau nhức bắp thịt, tiêu hóa bất ổn, hệ thống sinh lư trồi sụt và các bệnh mụn nhọt trên da.

LÀM SAO ĐỂ KHÔNG BỊ DỒN ÉP

Dồn ép tai hại như thế đó, chúng ta phải đối phó cách nào? Câu trả lời rất đơn giản, đơn giản đến nỗi bạn không ngờ! Đó là NGHỈ NGƠI hay XẢ HƠI (Relaxation). Nó là khí cụ duy nhất và hữu hiệu nhất là để chống lại sự dồn ép.

Nói thì đơn giản nhưng thực hiện không phải dễ. Vì có nhiều vĩ nhân đã chết do bị dồn ép vì không thể nào nghỉ xả được. Tuy nhiên, có nhiều cách tiêu khiển giúp ta nghỉ xả. Chúng ta hăy cố bắt chước Nguyễn Công Trứ mà ca rằng: "tri nhàn, tiện nhàn, đãi nhàn, hà thời nhàn."

Những cách thông thường nhất để nghỉ xả là ngủ, nghỉ giải lao, lè phè không làm gì cả, nghe nhạc, hát karaoke, câu cá, chơi thể thao, tập thể dục, đi bộ, đi nhà thờ đọc kinh cầu nguyện, đi chùa tụng niệm ngồi thiền, đi thăm bạn bè đấu láo nhậu nhẹt vui chơi , tham gia đoàn hội làm việc từ thiện, xây dựng cộng đồng, phát triển văn hóa v.v…

Có một điều chủ chốt chúng ta cần nhớ là đừng đi từ cái "tham" này sang cái "tham" khác, từ thái cực này sang thái cực kia, vì có khi thay vì nghỉ xả, chúng ta lại trở nên bị dồn ép mạnh hơn.

 

Thí dụ bạn là người thích tiền nên rất ham làm việc quên ăn ngủ, rồi sức khỏe yếu kém do sự dồn ép của tiền bạc. Nay ý thức, bạn giao tiệm cho vợ con làm, bạn lao đầu vào việc đi chùa, xây chùa, cúng dường và tối ngày tập thiền, nói về thiền, muốn đi đường tắt và nhanh để chóng thành Phật. Ḷòng tham của bạn vẫn cọ̀n đó, nó chỉ biến thể mà thôi. Cuối cùng Phật chả thấy đâu, bạn mất quá nhiều thì́ giờ, tốn nhiều tiền bạc, thiếu trách nhiệm với vợ con, gia đình lủng củng, sự dồn ép lại xuất hiện. Lần này có khi bị đánh qụy, bạn khó ḷòng đứng dậy nổi và nếu cần phải nhờ đến bác sĩ mới mong khỏi.

 

Một trong những phương cách trị bệnh dồn ép khi bạn đến thăm bàc sĩ tâm thần là Biofeedback, tạm dịch là sinh-hồi-tố. Máy đo sinh-hồi-tố (không phải máy xay sinh tố đâu nhé!) giúp cho bệnh nhân và bác sĩ đo được mức độ dồn ép ảnh hưởng đến cơ thể mà thông thường ta không thể nào tự ḿnh kiểm soát được. Máy diễn đạt bằng âm thanh và màu sắc trên màn ảnh Tivi những biến động của sóng năo (brain waves), nhịp mạch máu và tim, độ căng của bắp thịt và ngay cả độ ẩm của mồ hôi. Bệnh nhân được bác sĩ hướng dẫn cách theo dơi máy đo sinh hồi tố và tự kiểm soát hơi thở và nghỉ xả để triệt tiêu sự dồn ép ngay tại chỗ. Dần dần nhờ nhân tin tưởng, biết cách nghỉ xả và nhận biết được sự lợi ích của nghỉ xả, bịnh nhân biết quẳnh gánh lo đi mà vui sống.

 

Một phương pháp khác mà bác sĩ hay các tư vấn tâm thần (counselors) có thể giúp bệnh nhân dồn ép là tìm cách thay đổi thái độ và cách sống của họ. Lời khuyên giản dị là "take it easy!", "don't work too hard!" nghĩa là "hãy tà tà, từ từ mà làm, không đi đâu mà thư thả!", "đi đâu mà vội mà vàng, mà vấp phải đá mà quàng phải dây!"

Có nhiều người sống quá gương mẫu, lúc nào cũng tự nhủ: "Đừng trễ!", "Phải toàn mỹ!", "Muốn là được!", cố gắng giống ông này bà kia mà không lượng sức ḿình, cuối cùng thất bại rồi thất vọng thất chí. Sức khỏe của bạn ví như một cái ly, nếu cứ tiếp tục đổ thêm nước mãi, ắt sẽ tràn ra ngoài. Nghỉ xả tức là cất nước chứa trong ly ra chỗ khác hoặc làm vơi bớt đi trước khi đổ thêm nước vào ly.

 

Bác sĩ Chỉnh khoa (Chiro-practor) và Chuyên viên Xoa nắn (Massage Therapist) cũng có thể giúp chúng ta nghỉ xả các bắp thịt và thần kinh rất công hiệu.Trí nhớ của chúng ta được cất giữ đâu đó trong óc, nếu khỏe mạnh ta có thể lấy ra (recall) được ngay. Nhưng khi mệt các tế bào óc không làm việc, khó ḷòng ta nhớ được cái ǵì. Trước khi đi thi, nếu ta cứ miệt mài học ngày học đêm không ngủ nghỉ, bảo đảm lúc vô thi, óc ta sẽ trở nên trống rỗng (blank memory). Người lớn tuổi cũng vậy hay quên bởi vì́ họ phải lo lắng đa mang nhiều công chuyện hoặc vì́ sức khỏe suy nhược tức bị dồn ép quá mà ra.

CÁCH SỐNG THIẾT THỰC VÀ HẠNH PHÚC

Viết về bệnh dồn ép có thể viết hoài không hết ý, nó liên quan đến nhân sinh quan của mỗi người (tôn giáo, chính trị, quan niệm sống v.v…) và trình độ trí thức cũng như sự may mắn trong cuộc đời của mỗi người. Có dịp người viết sẽ chia sẻ thêm về những phương pháp nghỉ xả. Để kết luận, sau đây là một vài lời khuyên vàng ngọc của một số bác sĩ sau khi chữa cho hàng ngàn bệnh nhân:

1. "Chậm cọ̀n hơn là hấp tấp."
Thí dụ lái xe chậm đến nơi đến chốn cọ̀n hơn lái nhanh không tự chủ được rất dễ gây tai nạn.

2. "Chú tâm mỗi lúc làm một việc mà thôi!"
Đừng ôm đồm đủ thứ việc, cuối cùng chẳng xong việc gì. Làm thế nào để ăn hết một con voi? Câu trả lời là ăn từng miếng một, đừng nản, cho đến miếng cuối cùng.

3. Sống với óc hài huớc!"
Óc hài hước làm ta và những người nhung chung quanh tan biến nhọc nhằn và hăng say làm việc. Cổ nhân có nói "Nụ cười bằng mười thang thuốc bổ!" Ít có ai vui vẻ khôi hài mà trong người lại mang bệnh nặng. Những tài tử chọc cười ở Mỹ là những người làm ra tiền nhiều nhất. Điều đó nói lên sự quan trọng biết bao của nụ cười vui tươi.

Vậy mỗi khi gặp chuyện gì buồn phiền hoặc khó khăn cản trở, chúng ta hãy điềm nhiên vui vẻ, từ từ giải quyết từng cái một, từ cái nhỏ nhất đến cái lớn nhất. Tôi bảo đảm với bạn, bạn sẽ tì́m thấy Hạnh Phúc và Thành Công.

 

Phạm Anh

Sưu tầm của anh Nguyễn Việt Thắng